शिगमोत्सव म्हणजे काय?
शिगमोत्सव अथवा शिगमो हा गोव्यामध्ये अत्यंत उत्साहाने साजरा होणारा असा रंगीबेरंगी वसंतोत्सव आहे. होळीनंतर दोन दिवसांनी सुरु होणारा हा शिगमोत्सवाचा जल्लोष म्हणजे वसंत ऋतूच्या आगमनाचे स्वागत करणारा पारंपरिक सण आहे. गोमंतकीय संस्कृती, लोकनृत्ये आणि भव्य मिरवणुकांचा उत्सव आहे.
फाल्गुन महिन्याची चाहूल लागताच संपूर्ण गोवा ह्या जल्लोषपूर्ण शिगमोत्सवाची आतुरतेने वाट पाहत असतो. वेगवेगळ्या शहरामध्ये मिरवणुका आणि चित्ररथ कधी आहेत याबद्दल उत्साहाने चर्चा सुरु होतात.
जर तुम्ही मार्च महिन्यात गोव्याला भेट देण्याचा विचार करत असाल तर गोमंतकीय संस्कृती अनुभवण्याचा शिगमोत्सव हा सर्वोत्तम सांस्कृतिक उत्सव आहे.
होळीपूर्वीच लागतात शिगमोत्सवाचे वेध
उत्साही तरुणांना शिगमोत्सवाचे वेध खरे तर प्रत्यक्ष होळी सुरु होण्यापूर्वीपासूनच लागलेले असतात. विविध रोमटा मेळ होळीपूर्वीच स्थानिक देवतांचे आशीर्वाद घेण्यासाठी देवालयातून जातात.
अंत्रुज महाल अर्थात फोंडा हे ह्या उत्सवाचे केंद्र आहे असे म्हणायला हरकत नाही. फोंड्याच्या आजूबाजूचे लहान मोठे रोमटामेळ होळीच्या काही दिवस आधी, रंगीबेरंगी कपडे घालून ‘ओस्सय ओस्सय’ चा गजर करत, महालसा मंदिर म्हार्दोळ येथे महालसेचा आशीर्वाद घेण्यासाठी जमतात.
रोमटा मेळचा शाब्दिक अर्थ एका गावातून दुसऱ्या गावात जाणे असा सांगितला जातो. पारंपरिक गणवेश परिधान केलेला समूह, पारंपरिक गाणी गात आणि “ओस्सय, ओस्सय” असा गजर करत; ठराविक तालबद्ध पदन्यास करत; अत्यंत शिस्तीने पुढे चालत असतो. सोबत ढोल ताशे आदी वाद्ये ‘घुमचे कटर घूम ‘ चा ठेका धरून पुढे चाललेली असतात.
शिगमोत्सवाची भव्यता
शिगमो मिरवणूक म्हणजे रंग, ताल आणि परंपरेचा अद्भुत संगम. रोमटामेळ गटांबरोबरच गोव्याची विविध पारंपरिक लोकनृत्ये सादर केली जातात. फुगडी, धनगर नृत्य, गोंफ, मोरूला, घोडेमोडणी इत्यादी नृत्ये पारंपरिक वेशभूषेत सादर केली जातात आणि लोकगीतांनी वातावरण अधिक रंगतदार बनते.
या मिरवणुकीचे मुख्य आकर्षण म्हणजे पौराणिक कथांवर आधारित भव्य चित्ररथ. त्यांच्या देखण्या रचना आणि कथानक सादरीकरणामुळे प्रेक्षक मंत्रमुग्ध होतात. तसेच विविध कल्पक वेशभूषांतील सहभागीही उत्सवाची शोभा वाढवतात.
रोमटामेळ सादरीकरण, लोकनृत्य, चित्ररथ आणि आकर्षक वेशभूषा यांच्या स्पर्धा राज्यस्तरावर आयोजित केल्या जात असल्यामुळे अनेक गट उत्साहाने सहभागी होतात आणि उत्सव अधिकच भव्य बनतो.
हा अप्रतिम सोहळा पाहण्यासाठी लोक मोठ्या संख्येने गर्दी करतात. — स्थानिक नागरिकांबरोबरच अनेक देशी विदेशी पर्यटकही हा अभूतपूर्व सोहळा पाहण्यासाठी उत्साहाने विविध ठिकाणी उपस्थित राहतात.
शिगमोत्सव २०२६: स्थळ आणि तारखा
शिगमो हा फाल्गुन महिन्यात, म्हणजे साधारणपणे मार्चमध्ये साजरा केला जातो. हा उत्सव गोव्यातील विविध शहरांत जवळपास दोन आठवडे चालतो. सायंकाळी मिरवणुका साधारण ४:३० ते ६:०० दरम्यान सुरू होतात आणि रात्री ९:०० वा त्यानंतरपर्यंत चालतात.
शिगमोत्सव गोवा २०२६ वेळापत्रक पुढीलप्रमाणे आहे:
- फोंडा – ५ मार्च
- कळंगुट – ६ मार्च
- पणजी – ७ मार्च
- म्हापसा– ८ मार्च
- मांद्रे – ९ मार्च
- डिचोली– १० मार्च
- साखळी– ११ मार्च
- शिरोडा आणि सांगे– १२ मार्च
- धारबांदोडा आणि कुंकळ्ळी – १३ मार्च
- मडगाव– १४ मार्च
- पर्वरी आणि वास्को – १५ मार्च
- वाळपई आणि कुडचडे – १६ मार्च
- केपे आणि काणकोण – १७ मार्च
- पेडणे– १८ मार्च
गोव्यात शिगमो का साजरा केला जातो?
अनेकांच्या मते, युद्धावरून परतलेल्या वीरांच्या स्वागतासाठी शिगमो साजरा केला जात असे. तसेच शेती हंगामाची समाप्ती आणि वसंत ऋतूचे स्वागत याचेही हे प्रतीक आहे.
भक्ती, परंपरा आणि सामूहिक एकोपा यांचा सुंदर मिलाफ म्हणजे शिगमोत्सव!
आनंदसोहळ्याचे साक्षी बना
मार्च महिना हा गोव्यातील पर्यटनाचा आनंद घेण्यासाठी उत्तम काळ मानला जातो. हवामान आल्हाददायक असते आणि शिगमोत्सव तुमच्या पर्यटनाला एक वेगळी सांस्कृतिक ओळख देतो.
समुद्रकिनारे आणि पार्ट्यांपलीकडील गोव्याचे पारंपरिक रूप अनुभवायचे असेल, तर शिगमो हा त्यासाठी सर्वोत्तम काळ आहे. गोव्याचा हा अप्रतिम शिगमोत्सव पाहण्याची तुमची इच्छा असेल तर लगेच गोव्याची टूर प्लॅन करा. ५ मार्च ते १८ मार्च मध्ये तुमच्या सोयीप्रमाणे कुठेही तुम्ही ह्या आनंद सोहळ्याचे साक्षी बनू शकता.
